Afet sonrası süreçler genellikle “ilk 72 saat” söylemiyle tanımlanır. Bu ifade, müdahalenin zaman hassasiyetini vurgulamak açısından önemlidir; ancak sahadaki gerçeklik şunu açıkça gösterir: Hayat kurtaran asıl unsur geçen saatler değil, ilk alınan kararlardır.
GEAK’ın sahadaki deneyimi, afetin hemen ardından verilen kararların; operasyonun yönünü, ekip güvenliğini ve müdahalenin etkinliğini doğrudan belirlediğini ortaya koymaktadır. Yanlış bir ilk karar, saatler süren doğru bir çabayı etkisiz hale getirebilir.
Afet sonrası ilk anlar, bilgi kirliliğinin en yoğun olduğu zaman dilimidir. Saha koşulları net değildir, ihtiyaçlar tam olarak belirlenmemiştir ve duygusal yoğunluk yüksektir. Bu ortamda aceleyle alınan, teyitsiz bilgiye dayalı ya da plansız kararlar; kaynakların yanlış kullanılmasına ve müdahalenin gecikmesine neden olur.
Doğru ilk kararlar ise süreci yönetilebilir kılar. Önceliklerin belirlenmesi, güvenliğin sağlanması, ekiplerin konumlandırılması ve iletişim kanallarının netleştirilmesi; müdahalenin omurgasını oluşturur. Bu adımlar atılmadan sahaya yayılan ekipler, iyi niyetli olsalar bile etkisiz kalabilir.
GEAK’ta afet sonrası ilk kararlar, üç temel ilke üzerine inşa edilir: güvenlik, koordinasyon ve gerçekçi değerlendirme. Önce ekip güvenliği sağlanır. Ardından saha ile masa arasındaki bilgi akışı düzenlenir. Kararlar, varsayımlar üzerinden değil; doğrulanmış veriler üzerinden alınır.
Bu yaklaşım, müdahaleyi yavaşlatmaz; aksine hızlandırır. Çünkü kontrolsüz hız, zaman kazandırmaz. Doğru planlanmış ilk adımlar, sonraki saatlerin verimli kullanılmasını sağlar.
Afet sonrası süreçte yapılan en büyük hatalardan biri, her şeye aynı anda müdahale etmeye çalışmaktır. Oysa etkili müdahale, önceliklendirme gerektirir. Hangi bölgeye, hangi ekip, hangi kaynakla gidilecek sorusuna verilen doğru yanıt; müdahalenin kaderini belirler.
GEAK için zamanla yarışmak, plansız hareket etmek anlamına gelmez. Aksine, doğru kararlarla zamanı yönetmek anlamına gelir. Sahada geçirilen her dakika değerlidir; ancak bu değeri belirleyen, ilk dakikalarda kurulan sistemdir.
Sonuç olarak, afet sonrası başarı; geçen saatlerle değil, ilk kararların niteliğiyle ölçülür. Doğru kararlar, belirsizliği azaltır, riski yönetilebilir kılar ve insan hayatına ulaşma ihtimalini artırır.